Aşkınlık Boyutu Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
—
Aşkınlık Boyutu Nedir?
Aşkınlık boyutu, genel olarak bir insanın kendini, dünyayı ya da varoluşu anlamlandırma biçimini aşan, daha geniş bir kavramı ifade eder. Klasik felsefi literatürde, aşkınlık genellikle fiziksel ve duyusal algıların ötesinde bir bilincin, anlamın ve varoluşun araştırılması olarak tanımlanır. Ancak bu soyut felsefi kavram, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularla birleştiğinde farklı boyutlar kazanır.
İstanbul gibi bir metropolde yaşarken, aşkınlık boyutunun ne demek olduğunu sokakta, toplu taşımada ve iş yerinde gözlemlemek oldukça kolay. Her gün karşılaştığımız insanlar, birbirlerinden farklı hikayelere sahip ve aşkınlıkla ilgili farklı anlamlar taşır. Kimisi aşkınlık boyutunu cinsel kimliklerinde bulur, kimisi toplumsal normları aşmak için başkaldırır. Diğer yandan, kimisi varoluşsal anlamlarını çalışma hayatlarında ve sosyal ilişkilerde arar.
İçimdeki sivil toplumcu diyor ki: “Her birey, toplumsal yapılar ve baskılar içinde kendi aşkınlık boyutunu bulmak zorunda kalıyor.” Ama içimdeki insan tarafım, “Peki ya toplum, birinin aşkınlık boyutunu engelliyorsa?” diye soruyor.
—
Aşkınlık Boyutunun Toplumsal Cinsiyetle İlişkisi
Toplumsal cinsiyet, bireylerin aşkınlık boyutunu nasıl deneyimlediğini etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Çünkü toplumda kadınlar, erkekler ve diğer cinsiyet kimlikleri arasındaki normlar ve beklentiler, bir kişinin kendini aşkın olarak ifade etme biçimini büyük ölçüde şekillendirir. Örneğin, İstanbul’da her gün gözlemlediğim sokaklar, toplu taşıma araçları ve hatta iş yerindeki diyaloglar, cinsiyetin aşkınlık üzerindeki etkisini açıkça gösteriyor.
Bir gün toplu taşımada, genç bir kadın elinde bilgisayar çantası, saçı dağınık ve rahat kıyafetler içinde oturuyordu. Yanındaki erkek, ona sürekli “Nasıl bu kadar rahat olabiliyorsun? Bu kadar salaş giyinmek bir kadına yakışmaz!” dedi. Bu gibi diyaloglar, cinsiyetin aşkınlık boyutunu nasıl engellediğine dair çok güçlü bir örnek oluşturuyor. Kadın, kendini hem toplumsal cinsiyet rollerine uymak zorunda hissediyor hem de içsel aşkınlık arayışında özgür olamıyor.
Bu noktada aşkınlık, toplumsal cinsiyet normlarının getirdiği sınırların ötesine geçmeyi ifade edebilir. Kadın ya da erkek olmanın ötesinde, bir insanın içindeki farklı kimlikleri ve potansiyelleri keşfetmesine olanak tanımak, aşkınlık boyutunu deneyimlemek anlamına gelir. Sadece “erkek gibi” ya da “kadın gibi” davranmak zorunda kalmadan, bireylerin kendi kimliklerini özgürce ifade edebileceği bir dünyada aşkınlık boyutu gerçek anlamını bulabilir.
—
Çeşitlilik ve Aşkınlık Boyutu: Kimlikler ve Farklılıklar
Aşkınlık boyutu, çeşitliliğin olduğu her yerde farklı şekillerde tezahür eder. Cinsiyet kimlikleri, etnik kökenler, sosyal sınıflar, yaş ve engellilik durumları gibi faktörler, bir kişinin aşkınlık boyutunu algılama ve yaşama biçimini etkiler. Çeşitli kimliklere sahip insanlar, aşkınlık arayışlarını toplumsal baskılardan özgürleşerek, toplumsal normlara karşı çıkarak deneyimler.
Örneğin, bir LGBTI+ bireyi için aşkınlık boyutu, kendi cinsel kimliğini toplumsal normlardan bağımsız olarak yaşamak ve ifade etmekle ilgili olabilir. İstanbul’da, zaman zaman bir LGBTI+ bireyin sokakta yürürken yaşadığı zorlukları gözlemleyebiliyorum. O kişi, sadece varlık göstererek toplumsal baskılara karşı bir aşkınlık deneyimi yaşıyor. Birçok insan için bu cesur bir adım olabilir, çünkü toplumda bu tür kimlikler genellikle görünmez kılınmaya çalışılır.
Böylece aşkınlık boyutu, yalnızca kendi kimliklerini keşfetme değil, aynı zamanda toplumsal çeşitliliği kabul etme ve kutlama anlamına gelir. Toplumda her bir birey, farklı kimliklerle aşkınlık boyutunu farklı şekillerde deneyimler. Bu çeşitliliğin bir parçası olmak, toplumsal cinsiyetin, etnik kimliklerin ve diğer sosyal kategorilerin aşılmasına yardımcı olabilir.
—
Sosyal Adalet ve Aşkınlık Boyutunun İlişkisi
Aşkınlık boyutunun sosyal adaletle olan ilişkisini ele alırken, adaletin sadece hukukla sağlanamayacağını, toplumsal normların ve eşitsizliklerin de aşılması gerektiğini unutmamak gerek. İstanbul’da sokakta yürürken bazen insanların kimlikleriyle alay edildiğini, dışlandığını ya da küçümsendiğini görmek beni çok düşündürüyor. Bu gibi davranışlar, o kişinin aşkınlık boyutunu küçültür ve toplumsal baskılara maruz bırakır.
Sosyal adaletin sağlanabilmesi için, aşkınlık boyutunun önündeki engellerin kaldırılması gerekiyor. Bu, sadece cinsiyet eşitliği ve çeşitliliği kabul etmekle kalmaz, aynı zamanda toplumsal olarak dışlanan grupların da kendilerini ifade edebilecekleri özgür alanlar yaratmayı gerektirir. Yani, aşkınlık boyutunu daha geniş bir perspektiften değerlendirirken, toplumsal adaletin sağlanabilmesi için tüm kimliklerin eşit şekilde kabul edilmesi önemlidir.
Birçok insanın içindeki aşkınlık boyutunu bulabilmesi, sadece bireysel bir mesele değildir. Toplumun kolektif bilinç düzeyinde değişiklik yaparak, her bireyin potansiyelini keşfetmesine olanak tanımak, sosyal adaletin en önemli adımlarından biridir.
—
Sonuç: Aşkınlık Boyutunun Toplumsal Değişimle Bağlantısı
Aşkınlık boyutu, yalnızca bireysel bir içsel yolculuk değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel yapılarla da şekillenen bir kavramdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletin ışığında, bu boyutun nasıl deneyimlendiğini gözlemlemek önemli. Her bireyin aşkınlık boyutunu bulma hakkı, yalnızca kişisel bir özgürlük değil, aynı zamanda daha adil ve eşitlikçi bir toplum yaratmanın temelidir.
Öyleyse, sokağa bakın, toplu taşıma araçlarında gözlerinizi açın ve herkesin aşkınlık boyutunu nasıl deneyimlediğini gözlemleyin. Belki de gerçek aşkınlık, toplumsal baskıları aşarak, her bireyin kendi kimliğini özgürce ifade edebilmesiyle mümkün olacaktır.